شعاعهاى متقاطع و زواياى مختلف فراهم آوردند . « 1 » يكى ديگر از علوم اثرگذار هندى در تمدن اسلامى ، ادبيات و حكمت است . اديبان و حكيمان هندى همواره در دربار سلاطين هندى جايگاهى ويژه داشته‌اند . كتاب ارزشمند كليله و دمنه با نام اصلى « پنجاتنترا » اثر جاودان بيدپاى هندى ، شاهكارى ادبى است كه تا مدت‌ها ادبيات جهان را از خود متأثر نمود . اين كتاب در روزگار انوشيروان به زبان پهلوى برگردان شد و در عصر نهضت ترجمه اسلامى توسط ابن‌مقفع ، مترجم توانمند ايرانى به عربى برگردان شد . ترجمه اين اثر بر غناى ادبيات داستانى اسلامى افزود . اهميت داستان‌هاى كليله و دمنه و سبك ادبى آن به حدى بود كه بارها اديبان مسلمان افزون بر ترجمه ، آن را به سلك نظم كشيدند . « 2 » از اين پس كتاب‌هاى بسيارى به سبك هندى در داستان و حِكَم در جهان اسلام نگارش يافت . « 3 » براى نمونه ، ابن‌عبدربّه داستان‌هاى حكمت‌آموز بسيارى را از كليله و دمنه ذكر كرده است . « 4 » شايان ذكر است كه ترجمه ابن‌مقفع - كه نمونه‌اى عالى از ادبيات كهن است - تا به امروز در مدارس جهان تدريس مىشود . افزون بر اين ، هنديان در ابداع بازىها و سرگرمىهاى پيچيده و فلسفى چون نرد « 5 » و شطرنج « 6 » - كه متأثر از انديشه اخلاقى و عرفانى آن سرزمين است - صاحب نام‌اند . بازى نرد با ظاهرى ساده و ابزارى نه‌چندان پيچيده ، داراى هدفى غامض و پر رمز و راز است . صفحه‌اى كه اين بازى بر آن انجام مىشود ، طبق شماره‌هاى ماه‌هاى سال ، يعنى دوازده خانه تقسيم شده و مهره‌هاى آن نيز به تعداد ايام ماه سى روز است و هر مهره ، از سرنوشت انسان حكايت دارد . دو نگين ( طاس ) به نشان شب و روز به شش وجه طراحى شده و با انداختن آنها موقعيت مهره و سرنوشت انسان مشخص مىشود . در اين بازى ، انسان متأثر از ديدگاه منفعلانه هندى ، موجودى

--> ( 1 ) . حربى عباس عطيتو محمود و حسان حلّاق ، العلوم عند العرب ، اصولها و ملامحها الحضارية ، ص 18 و 19 و 327 و 328 . ( 2 ) . جهشيارى ، الوزراء و الكتاب ، ترجمه ابوالفضل طباطبا ، ص 271 ؛ ابن‌جوزى ، المنتظم ، ج 10 ، ص 87 . ( 3 ) . مسعودى ، مروج الذهب و معادن الجوهر ، ج 1 ، ص 79 و 80 . ( 4 ) . ابىعمر احمد بن محمد بن عبد ربّه الاندلسى ، العقد الفريد ، ج 1 ، ص 42 ، 66 ، 110 ، 178 ، 179 ؛ ج 2 ، ص 121 - 42 ؛ ج 3 ، ص 151 ، 177 و 352 . ( 5 ) . يعقوبى ، تاريخ اليعقوبى ، ج 1 ، ص 120 . ( 6 ) . تنوخى ، نشوار المحاضرة و اخبار المذاكرة ، ج 1 ، ص 422 و 423 .